Khi nào nên gọi trọng tài?
Chuẩn bị trước ván đầu tiên
Đọc cách cất thiết bị điện tử, thời gian thi đấu, giới hạn đề nghị hòa và cách gọi trọng tài. Với cờ nhanh hoặc cờ chớp, xem thêm chế độ giám sát mà điều lệ công bố. Không thể đoán hết những điều này từ con số trên đồng hồ.
Nếu cần bàn thích ứng, hỗ trợ ghi biên bản hoặc bố trí do nhu cầu y tế, trao đổi với ban tổ chức và trọng tài trước khi chơi. Điều 12.2.6 yêu cầu có biện pháp phù hợp cho nhu cầu khuyết tật và y tế; không đặt ra một mức cộng giờ tự động giống nhau cho mọi trường hợp.
Khi có tranh chấp, kể sự việc cụ thể: nước nào vừa đi, đã bấm giờ chưa, bàn và biên bản còn thể hiện gì. Bạn có thể hỏi cách áp dụng luật, nhưng không hỏi nên đánh nước nào. Cách trình bày đó giúp trọng tài kiểm tra sự việc mà không biến bàn cờ thành cuộc tranh cãi.
Rời nơi thi đấu hay rời khu vực bàn cờ?
“Địa điểm thi đấu” gồm khu vực bàn cờ, nơi nghỉ, nhà vệ sinh, giải khát và các khu khác do trọng tài xác định. “Khu vực thi đấu” là nơi các ván đang diễn ra. Rời địa điểm phải xin phép; người đang đến lượt còn phải xin phép khi rời khu vực thi đấu. Điều lệ có thể yêu cầu người chưa đến lượt báo trọng tài trước khi rời khu vực. Điều 11.2.
Đã đánh xong thì trở thành khán giả. Không bình luận một ván khác, chỉ nước hoặc hô lỗi ra phòng; theo 12.7 chỉ báo sự việc cho trọng tài.
Thiết bị và nguồn thông tin
Cuộn bảng sang ngang để xem đầy đủ các cột.
| Tình huống | Quy định và phạm vi |
|---|---|
| Dùng ghi chú, lời khuyên, thông tin ngoài hoặc phân tích trên bàn khác | Bị cấm theo 11.3.1 |
| Có thiết bị điện tử chưa được trọng tài chấp thuận trong địa điểm | Bị cấm theo 11.3.2 |
| Rõ ràng mang thiết bị đó trên người | Người vi phạm thua, đối phương thắng; điều lệ có thể quy định mức nhẹ hơn: 11.3.2.2 |
| Để thiết bị tắt hoàn toàn trong túi | Chỉ khi điều lệ cho phép; vị trí túi thống nhất với trọng tài, muốn dùng túi phải xin phép: 11.3.2.1 |
Chế độ im lặng không phải tắt hoàn toàn. Ngoại lệ cất trong túi không cho phép bỏ điện thoại trong túi áo. Kiểm tra theo 11.3.3 phải riêng tư, do trọng tài hoặc người được ủy quyền cùng giới thực hiện; từ chối hợp tác xử theo 12.9.
Đề nghị hòa mà không làm phiền
Đọc giới hạn của giải trước. Nếu được đề nghị: đi quân, đề nghị hòa, rồi bấm giờ. Không gắn điều kiện; không rút lại. Đề nghị tồn tại đến khi đối phương đồng ý, từ chối bằng lời hoặc chạm quân để đi/ăn, hay ván kết thúc cách khác. Cả hai ghi (=). Đề nghị vô lý lặp đi lặp lại có thể vi phạm 11.5. Điều 9.1.
Biên bản phải để trọng tài thấy và chỉ dùng cho thông tin được phép. Hai người phải hỗ trợ dựng lại ván, kiểm tra yêu cầu hòa theo 11.11–11.12. Điều 11.9 cho phép hỏi trọng tài giải thích luật, không phải hỏi cách đánh.
Từ sự cố đến quyết định
- Sự cố: xác định hành động, lượt đi, đã bấm giờ chưa và bằng chứng còn lại.
- Điều luật: phân biệt nước sai, gây phiền, đồng hồ lỗi, thiết bị hay yêu cầu hòa. Kiểm tra chế độ giám sát Rapid/Blitz khi liên quan.
- Xử lý: trọng tài giữ hoặc khôi phục thế, nghe sự việc và thực hiện chỉnh giờ hay phán quyết theo luật.
- Hậu quả: áp dụng mức bắt buộc của điều luật; nơi được cân nhắc thì chọn trong 12.9. Giải thích quyết định và thủ tục khiếu nại của giải.
Quyền hạn có giới hạn
Điều 12.9 liệt kê cảnh cáo, chỉnh giờ, điều chỉnh điểm trong phạm vi cho phép, xử thua, tiền phạt đã công bố trước, loại khỏi vòng hoặc khỏi giải. Không dùng danh sách đó để tùy ý thay hậu quả mà một điều luật quy định bắt buộc. Cố tình liên tục không tuân thủ Luật bị xử thua theo 11.7.
Trọng tài quan sát, nhất là khi thiếu giờ; có thể cử trợ lý và bù giờ do tác động bên ngoài. Nhưng 12.6 cấm can thiệp ngoài những trường hợp luật mô tả: không nhắc người chơi quên bấm giờ hay thường xuyên báo số nước. Phải có biện pháp phù hợp cho nhu cầu khuyết tật và y tế theo 12.2.6.
Điều chỉnh phương tiện, giữ chung ván đấu
Trong ván giữa người sáng mắt và người khiếm thị, mỗi bên đều có thể yêu cầu dùng hai bàn. Bàn thích ứng ít nhất 20 × 20 cm, ô tối hơi nổi, mỗi ô có lỗ giữ quân. Quân dạng Staunton có chốt; quân Đen có dấu phân biệt. Theo D.1, ban tổ chức có thể điều chỉnh quy định theo hoàn cảnh địa phương sau khi tham khảo trọng tài.
Nói rõ, nhắc lại, thực hiện
- Thông báo rõ nước đi, gồm quân được chọn khi phong cấp.
- Đối phương nhắc lại rồi thực hiện trên bàn của mình. D.2.1 gợi ý cách đọc cột và tên quân để giảm nghe nhầm.
- Trên bàn thích ứng, nhấc quân khỏi lỗ giữ là chạm quân. Nước được thực hiện khi đã bỏ quân bị ăn nếu có, đặt quân vào lỗ mới và thông báo nước.
- Sau đó mới chạy giờ đối phương. Người sáng mắt tuân thủ quy tắc chạm và đi thông thường. D.2.2–D.2.5.
Nói nhầm phải sửa ngay, trước khi chạy đồng hồ đối phương; không phải quyền rút nước đã hoàn tất sau khi biết nước đáp.
Đồng hồ, biên bản và trợ lý
D.2.6 cho dùng đồng hồ chuyên dụng đọc giờ và số nước, hoặc đồng hồ kim có đặc điểm xúc giác quy định. D.2.7 cho ghi Braille, viết tay hoặc ghi âm nước đi. Trợ lý có thể đi quân, đọc nước, ghi biên bản, bấm giờ, báo thông tin giờ/số nước khi được hỏi và làm các thủ tục yêu cầu được liệt kê. Không được gợi ý cách đánh.
Theo D.2.11, cần có trợ lý khi người khiếm thị thi đấu với người khiếm thính.
Khi hai bàn không còn giống nhau
Giả sử một nước được thông báo đúng nhưng đối phương đặt quân nhầm ô trên bàn của mình. Không tiếp tục hai ván khác nhau, cũng không tự sửa chỉ dựa vào trí nhớ. Gọi trọng tài và đối chiếu biên bản.
Theo D.2.9, nếu hai biên bản khớp thì sửa bàn đã thực hiện sai. Nếu biên bản khác nhau, dựng lại tới điểm cuối cùng cả hai cùng ghi nhận và để trọng tài chỉnh giờ. Nhắc lại nước vừa nghe trước khi đi giúp hạn chế tình huống này.
Hỏi đáp
Điện thoại đã tắt thì để trong túi áo được không?
Không theo quy định thiết bị thông thường. Điều 11.3.2.2 áp dụng khi mang thiết bị chưa được phép trên người. Chính sách cất thiết bị tắt trong túi xách là ngoại lệ riêng có điều kiện.
Đã ký biên bản còn khiếu nại được không?
Điều 11.10 cho phép khiếu nại trừ khi điều lệ quy định khác, kể cả đã ký biên bản. Làm theo thủ tục giải; Luật không đặt một hạn nộp chung cho mọi giải.
Trợ lý được tư vấn nước đi cho người khiếm thị không?
Không. Nhiệm vụ được liệt kê hỗ trợ giao tiếp, biên bản, đồng hồ và thủ tục yêu cầu. Không cho phép lời khuyên cờ bị Điều 11.3.1 cấm.
Luật liên quan
Nguồn và phạm vi áp dụng
FIDE Laws of Chess · 2023 · Articles 11–12; 9.1; Appendix D.
Có hiệu lực từ 01/01/2023. Bài viết giải thích luật trên bàn cờ thực. Văn bản chính thức và điều lệ giải trong phạm vi luật cho phép quyết định việc áp dụng; các thế minh họa không phải kỳ phổ thi đấu.