Luật chơi Cờ vua: cách chơi và xếp quân

Bàn cờ vua có 64 ô sáng tối xen kẽ, gồm 8 hàng và 8 cột. Mỗi người có 16 quân: 1 Vua, 1 Hậu, 2 Xe, 2 Tượng, 2 Mã và 8 Tốt.

Nước cờ vua hợp lệ phải đi đúng cách và giữ Vua mình an toàn. Khi bắt quân, quân đi thay chỗ quân đối phương ở ô đích. Ngoài Mã, các quân không được nhảy qua quân khác; Tốt có cách bắt riêng.

1. Trắng đi trước, rồi luân phiên

   Mỗi lượt thực hiện một nước hợp lệ; không được bỏ lượt. Nhập thành là một nước đặc biệt có cả Vua và Xe cùng di chuyển.

2. Đi hoặc bắt quân

   Không bắt buộc ăn quân khi có thể ăn. Không được đặt quân lên quân mình. Khi bắt bình thường, lấy quân đối phương ở ô đích ra rồi đặt quân mình vào đó; bắt qua đường là ngoại lệ.

3. Kiểm tra Vua trước khi kết thúc lượt

   Một nước đúng hình di chuyển vẫn bất hợp lệ nếu để Vua mình bị chiếu. Khi bị chiếu, phải chọn nước giải hết mọi đòn chiếu; sau đó mới đến lượt đối phương.

Vua bị chiếu khi đang bị tấn công. Nước kế tiếp phải giải hết đòn chiếu bằng cách đi Vua, bắt quân chiếu hoặc chắn đường nếu có thể. Không bắt Vua, và hai Vua không được đứng ở hai ô kề nhau.

• 8♜︎♞︎♝︎♛︎♚︎♝︎♞︎♜︎7♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎65♝︎♗︎♟︎4♟︎♙︎32♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎1a♜︎♖︎b♞︎♘︎c♝︎♗︎d♛︎♕︎e♚︎♔︎fg♞︎♘︎h♜︎♖︎

  Trước nước điSau nước đi

  Chắn đường chiếu bằng Tốt

  Trong hình, Tượng Trắng b5 chiếu Vua Đen e8 theo đường b5–c6–d7–e8. Đen đi c7 → c6 để chắn đường. Bấm xem sau nước đi: Vua Đen đã hết bị chiếu.

Không được đi Vua vào ô bị tấn công, kể cả ô do quân đối phương đang bị ghim kiểm soát. Hai Vua không được kề nhau. Mục tiêu là chiếu hết, không phải thực hiện nước bắt Vua.

• 8♜︎♝︎♛︎♚︎♝︎♜︎7♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎6♞︎♞︎5♟︎4♝︎♗︎♟︎♙︎3♞︎♘︎2♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎1a♜︎♖︎b♞︎♘︎c♝︎♗︎d♛︎♕︎e♚︎♔︎fgh♜︎♖︎

  Trước nước điSau nước đi

  Nhập thành

  Nhập thành đưa Vua hai ô về phía Xe, rồi đặt Xe vào ô Vua vừa đi qua. Vua và Xe đó chưa từng di chuyển; các ô ở giữa phải trống. Không được nhập thành khi Vua đang bị chiếu, đi qua hoặc đến ô bị tấn công.

  Hình minh họa nhập thành cánh Vua: e1 → g1 và Xe h1 → f1. Cánh Hậu: Vua e1 → c1, Xe a1 → d1. Đen làm tương tự ở hàng 8. Đưa Vua hoặc Xe về chỗ cũ không khôi phục quyền nhập thành đã mất.

• 8♜︎♞︎♝︎♛︎♚︎♝︎♞︎♜︎7♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎6♟︎5♟︎♟︎♙︎432♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎1a♜︎♖︎b♞︎♘︎c♝︎♗︎d♛︎♕︎e♚︎♔︎f♝︎♗︎g♞︎♘︎h♜︎♖︎

  Trước nước điSau nước đi

  Bắt Tốt qua đường

  Tốt đứng cạnh Tốt đối phương vừa tiến hai ô có thể bắt nó như thể nó chỉ tiến một ô. Tốt bắt đi chéo vào ô mà Tốt đối phương đã vượt qua. Chỉ được thực hiện ngay trong nước kế tiếp.

  Tốt Đen vừa đi d7 → d5. Tốt Trắng e5 được đi e5 → d6 và lấy Tốt d5 ra. Nếu Trắng chọn nước khác, cơ hội bắt qua đường này hết hiệu lực; nước bắt vẫn phải giữ Vua Trắng an toàn.

• 8♚︎7♟︎♙︎6♚︎♔︎54321abcdefgh

  Trước nước điSau nước đi

  Phong cấp

  Tốt tới hàng cuối phải đổi thành Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã cùng màu. Quân mới có hiệu lực ngay. Không cần loại quân đó từng bị bắt và không được phong thành Vua.

  Tốt a7 → a8 đổi thành Hậu trong ví dụ. Bạn cũng có thể chọn Xe, Tượng hoặc Mã nếu nước đi hợp lệ. Không giữ Tốt ở hàng cuối và không cần chờ thêm một lượt.

• 8♜︎♞︎♝︎♛︎♚︎♝︎♞︎♜︎7♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎♟︎65♟︎4♟︎♙︎3♟︎♙︎2♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎♟︎♙︎1a♜︎♖︎b♞︎♘︎c♝︎♗︎d♛︎♕︎e♚︎♔︎f♝︎♗︎g♞︎♘︎h♜︎♖︎

  Trước nước điSau nước đi

  Chiếu hết: bên bị chiếu thua

  Chiếu hết là Vua bị tấn công và bên đến lượt không có nước hợp lệ nào giải chiếu. Ván kết thúc ngay. Ví dụ: sau f2–f3, e7–e5, g2–g4, Hậu Đen d8 → h4 chiếu hết; Trắng không thể chạy Vua, bắt Hậu hay chắn đường.

• 8♚︎7♛︎♕︎6♚︎♔︎54321abcdefgh

  Hết nước nhưng không bị chiếu: hòa

  Stalemate là bên đến lượt không có nước hợp lệ nào nhưng Vua không bị chiếu; kết quả là hòa. Trong hình, Đen đến lượt: Vua a8 không bị chiếu, nhưng a7, b7 và b8 đều bị kiểm soát.

• Xin thua và hết giờ

  Theo FIDE 5.1.2 và 6.9, xin thua hoặc hết giờ thường dẫn đến thua. Ngoại lệ: hòa nếu đối phương không thể chiếu hết bằng bất kỳ chuỗi nước hợp lệ nào. Hết giờ chỉ áp dụng khi có đồng hồ; thủ tục và hình phạt thi đấu theo điều lệ giải.

• Thế chết

  Hòa ngay nếu cả hai bên không thể chiếu hết bằng bất kỳ chuỗi nước hợp lệ nào. Ví dụ đơn giản: chỉ còn hai Vua. Đừng chỉ nhìn tổng số quân để kết luận mọi thế ít quân đều hòa.

• Hai bên đồng ý hòa

  Theo FIDE 5.2.3, hai bên có thể thỏa thuận hòa sau khi mỗi bên đã đi ít nhất một nước. Một lời đề nghị chưa kết thúc ván khi chưa được chấp nhận; giải đấu có thể hạn chế việc đề nghị hòa.

• Yêu cầu hòa: ba lần lặp hoặc 50 nước

  Bên đến lượt có thể yêu cầu hòa đúng thủ tục khi cùng thế xuất hiện ít nhất ba lần, hoặc mỗi bên đã đi 50 nước không đi Tốt và không bắt quân. Có thể yêu cầu bằng nước dự định sẽ đạt mốc. Cùng thế phải cùng bên đến lượt, vị trí quân và quyền đi hợp lệ, gồm quyền nhập thành và bắt qua đường.

• Tự động hòa: năm lần lặp hoặc 75 nước

  Không cần yêu cầu khi cùng thế xuất hiện ít nhất năm lần, hoặc mỗi bên đã đi 75 nước không đi Tốt và không bắt quân. Nếu nước cuối chiếu hết thì chiếu hết được ưu tiên. Mốc 50 và 75 tính theo số nước của mỗi bên, không phải tổng lượt của cả hai.

Stalemate ở phần trên cũng là hòa. ChessPlayX nhận diện thiếu chất và một số thế chết do Tốt khóa nhau; việc tự nhận diện chưa bao quát mọi thế chết phức tạp. Quy định FIDE vẫn là chuẩn tham chiếu, không nên suy ra luật từ việc bàn trực tuyến còn cho đi tiếp.

• Sai: Cho Tốt đi lùi hoặc bắt thẳng phía trước.

  Nên: Tốt chỉ đi tới ô trống phía trước; đi hai ô ở nước đầu cần cả hai ô trống. Bắt chéo về phía trước một ô khi có quân đối phương, trừ bắt qua đường ở phần dưới. Tốt không được lùi. Trắng tiến về hàng 8, Đen tiến về hàng 1.

• Sai: Đi Vua sát Vua đối phương hoặc chờ bắt Vua.

  Nên: Không được đi Vua vào ô bị tấn công, kể cả ô do quân đối phương đang bị ghim kiểm soát. Hai Vua không được kề nhau. Mục tiêu là chiếu hết, không phải thực hiện nước bắt Vua.

• Sai: Nhập thành qua một ô bị tấn công.

  Nên: Nhập thành đưa Vua hai ô về phía Xe, rồi đặt Xe vào ô Vua vừa đi qua. Vua và Xe đó chưa từng di chuyển; các ô ở giữa phải trống. Không được nhập thành khi Vua đang bị chiếu, đi qua hoặc đến ô bị tấn công.

• Sai: Coi mọi thế hết nước đi là thua.

  Nên: Stalemate là bên đến lượt không có nước hợp lệ nào nhưng Vua không bị chiếu; kết quả là hòa. Trong hình, Đen đến lượt: Vua a8 không bị chiếu, nhưng a7, b7 và b8 đều bị kiểm soát.

1. Kiểm tra đe dọa trước mỗi nước

   Tìm xem Vua có bị chiếu không, quân nào đang bị tấn công và nước dự định có bỏ một quân không được bảo vệ hay không.

2. Đưa quân ra và giữ Vua an toàn

   Tập phát triển Mã, Tượng và tạo chỗ cho các quân phối hợp. Xem nhập thành khi đủ điều kiện; tránh chỉ đi một quân nhiều lần mà bỏ quên phần còn lại.

3. Tập từng tình huống nhỏ

   Chọn từng quân trong mục cách đi, rồi xem trước và sau các nước đặc biệt. Tự giải thích vì sao một nước hợp lệ trước khi thử một ván đầy đủ.

Đây là gợi ý luyện tập, không phải những nước bắt buộc. Không có một khai cuộc duy nhất phải chơi trong mọi ván.

1. Bàn 8 × 8, mỗi bên 16 quân, Trắng đi trước.
2. Đi đúng cách của quân và luôn giữ Vua mình an toàn; không bắt buộc ăn quân.
3. Nhập thành, bắt qua đường và phong cấp có điều kiện riêng; phong cấp diễn ra ngay.
4. Chiếu hết thắng; hết nước mà không bị chiếu là hòa. Phân biệt hòa cần yêu cầu với hòa tự động.

1. 1Tập với cả hai bênMở bàn chơi tại chỗ, tự đi từng nước để kiểm tra cách đi và cách bắt.›
2. 2Luyện bằng cờ thếTìm nước đi trong những thế cờ có mục tiêu cụ thể.›
3. 3Đấu với AIChọn mức độ phù hợp rồi áp dụng luật trong một ván hoàn chỉnh.›
4. 4So sánh Cờ vua và Cờ tướngNhận ra các khác biệt về quân, bàn cờ và điều kiện kết thúc.›