Học chơi Cờ đam

Cờ đam là trò chơi đối kháng dành cho hai người. Trong biến thể English Draughts / American Checkers, mỗi bên bắt đầu với 12 quân thường trên bàn 8 × 8 gồm 64 ô; chỉ 32 ô màu tối được sử dụng. Hai bên luân phiên đi và bắt quân. Mục tiêu là khiến đối thủ không thể đi tiếp, bằng cách bắt hết hoặc chặn hết nước đi của họ.

Xoay bàn để ô ở góc gần bên trái mỗi người là ô tối. Xếp 12 quân của mỗi bên vào các ô tối trên ba hàng gần mình nhất. Hai hàng giữa để trống.

• Hai màu quân dễ phân biệt

  WCDF quy định dùng quân Đỏ và Trắng. Bên màu sẫm là Đỏ, đôi khi được gọi là Đen trong sách. Các hình trong bài đặt Đỏ ở dưới, Trắng ở trên.

• Chỉ đặt quân trên ô tối

  Mỗi hàng ban đầu có bốn quân. Quân nằm trong ô, không đặt ở giao điểm. Trong suốt ván, quân chỉ di chuyển trên các ô tối.

• Đỏ đi trước

  Theo điều 1.12–1.13 của WCDF, hai người chọn màu ngẫu nhiên cho ván đầu; Đỏ đi trước. Sau đó hai bên luân phiên, và đổi màu ở các ván tiếp theo. Bài này bắt đầu từ thế xếp quân thông thường, không áp dụng khai cuộc bốc thăm của giải đấu.

Quân thường đi chéo về phía trước đúng một ô, đến ô trống. Quân thường không được đi lùi, đi ngang hay đi thẳng. Phía trước là hướng về hàng cuối của đối thủ.

• Mỗi nước đi một ô

  Trong hình, Đỏ tiến về phía số hàng tăng, Trắng tiến về phía số hàng giảm. Chẳng hạn, Đỏ ở c3 có thể đi b4 hoặc d4 nếu ô đích trống và không có nước bắt bắt buộc.

• Tìm nước bắt trước khi đi

  Chỉ được đi không bắt quân khi toàn bộ quân của mình đều không có nước bắt hợp lệ. Nếu một quân khác có thể bắt, bạn phải thực hiện nước bắt. Không được bỏ lượt.

Có. Khi có nước bắt hợp lệ, bạn bắt buộc phải bắt. Quân thường nhảy chéo về phía trước qua một quân đối phương kề sát, rồi đáp xuống ô trống ngay sau quân đó. Trong biến thể này, quân thường không được ăn lùi.

1. Có quân đối phương kề chéo phía trước

   Ô kề chéo phía trước phải có quân đối phương, dù đó là quân thường hay Vua. Không được nhảy qua quân mình hoặc nhảy qua hai quân cùng lúc.

2. Ô đáp ngay phía sau phải trống

   Ô tiếp theo trên cùng đường chéo phải nằm trong bàn và không có quân. Nếu ô đó đã bị chiếm hoặc nằm ngoài mép bàn, nước bắt không hợp lệ.

3. Nhảy qua rồi loại quân bị bắt

   Đưa quân của mình tới ô đáp, không đặt vào ô của quân bị bắt. Với một bước nhảy đơn, nhấc quân bị bắt khi hoàn tất bước nhảy. Với chuỗi bắt liên hoàn, điều 1.19 WCDF quy định nhấc các quân bị bắt sau khi hoàn tất cả chuỗi.

Nếu sau khi đáp xuống, chính quân vừa bắt vẫn có nước bắt hợp lệ, phải tiếp tục nhảy trong cùng lượt. Chuỗi kết thúc khi quân đó không còn nước bắt hợp lệ, hoặc khi quân thường tới hàng cuối và được phong Vua.

• Đi tiếp bằng chính quân vừa bắt

  Không được dừng giữa chuỗi hoặc chuyển sang quân khác. Mỗi bước nhảy phải đúng hướng của loại quân đang đi và có ô đáp trống.

• Mỗi quân đối phương chỉ bị bắt một lần

  Không được nhảy qua cùng một quân đối phương lần thứ hai trong một chuỗi. Hoàn tất chuỗi rồi nhấc các quân đã bị bắt khỏi bàn.

• Được chọn bất kỳ đường bắt hợp lệ

  Khi có từ hai cách nhảy trở lên, bạn được chọn một cách, kể cả tại điểm rẽ trong chuỗi. Không bắt buộc chọn đường ăn nhiều quân nhất, cũng không phải ưu tiên bắt Vua hơn quân thường. Đã chọn đường nào thì phải thực hiện hết phần bắt tiếp bắt buộc của đường đó.

Điều 1.20 WCDF cho phép chọn đường bắt ít quân hơn. Bắt buộc ăn quân không đồng nghĩa với bắt nhiều nhất. Không áp dụng luật bắt tối đa của International Draughts vào bài này.

Quân thường trở thành Vua khi tới hàng xa nhất ở phía đối thủ, bằng nước đi thường hoặc nước bắt. Nước đó kết thúc lượt của người chơi.

• Đánh dấu quân Vua

  Phong Vua trước nước tiếp theo, thường bằng cách chồng thêm một quân cùng màu lên trên. Trong hình của bài, chữ K đánh dấu quân Vua.

• Tới hàng phong Vua là dừng lượt

  Nếu đang bắt liên hoàn mà quân thường tới hàng cuối, phong Vua và kết thúc lượt ngay. Không được quay lại bắt lùi bằng quyền của Vua trong chính lượt đó; phải để đối thủ đi trước.

Ví dụ: Đỏ nhảy b6 × d8 qua quân Trắng ở c7. Đỏ được phong Vua tại d8 và dừng. Quân Trắng ở e7 vẫn ở lại, dù từ d8 có đường chéo lùi qua e7 tới f6.

Vua trong English Draughts / American Checkers là Vua đi ngắn, không phải “flying king”. Vua có thêm quyền đi lùi và bắt lùi, không có quyền trượt xa trên đường chéo.

• Đi không bắt quân: một ô chéo

  Vua đi tới ô trống kề chéo, về trước hoặc về sau. Khi không có nước bắt, Vua ở d4 có thể đi c3, e3, c5 hoặc e5 nếu ô đích trống.

• Bắt quân: mỗi bước qua một quân kề sát

  Vua nhảy qua quân đối phương kề chéo và đáp xuống ô trống ngay sau, theo cả hai hướng. Vẫn phải bắt khi có thể và hoàn tất chuỗi bắt. Vua được đổi hướng chéo giữa các bước nhảy hợp lệ.

Bạn thắng khi tới lượt đối thủ mà họ không còn nước đi hợp lệ. Đối thủ vẫn có thể thua dù còn quân, nếu tất cả quân đều bị chặn.

• Bắt hết quân đối phương

  Đối phương hết quân thì không thể đi tiếp và thua. Không cần đạt tổng điểm hay có một số Vua nhất định.

• Chặn hết nước đi hợp lệ

  Nếu đối thủ còn quân nhưng không quân nào đi hoặc bắt hợp lệ được, họ thua. Trường hợp bị chặn hết này không phải hòa.

• Đầu hàng, bị xử thua hoặc không đạt mốc thời gian

  WCDF còn công nhận thắng khi đối thủ đầu hàng, bị xử thua hoặc không hoàn thành yêu cầu của đồng hồ. Trong thi đấu có giờ, phải đi đủ số nước quy định trong thời gian đã công bố; trọng tài hoặc yêu cầu hợp lệ xác nhận việc rụng cờ. Chơi không đồng hồ thì không có thua do hết giờ.

WCDF công nhận hòa thỏa thuận và các thủ tục dưới đây. Với lặp thế và mốc 40 nước, người chơi phải chứng minh điều kiện cho trọng tài; không tự đặt bộ đếm hòa khác.

• Hai người đồng ý hòa

  Có thể thỏa thuận hòa ở bất kỳ giai đoạn nào. Chỉ một người đề nghị thì ván chưa kết thúc.

• Nước tiếp theo sẽ tạo cùng thế cờ lần thứ ba

  Theo điều 1.32.1, người chơi phải chứng minh để trọng tài chấp nhận rằng nước sắp đi sẽ tạo lại cùng thế cờ lần thứ ba trong ván. Cần chỉ ra thế cờ và nước dự định, không chỉ tự tuyên bố hòa.

• 40 nước mỗi bên không tiến quân thường và không bắt quân

  Theo điều 1.32.2, trong 40 nước vừa qua của riêng mỗi bên phải đồng thời không có quân thường nào tiến về hàng phong Vua và không có quân nào bị loại khỏi bàn. Đây là 40 nước mỗi người, không phải tổng cộng 40 lượt. Điều kiện phải được chứng minh cho trọng tài.

• Trọng tài xử hòa trong giai đoạn quickplay finish

  Quickplay finish là giai đoạn phải hoàn tất mọi nước còn lại trong một khoảng thời gian giới hạn. Theo điều 2.29, khi gần hết giờ nhưng vẫn còn thời gian, người chơi đã đề nghị hòa và bị từ chối có thể nhờ trọng tài can thiệp. Trọng tài có thể xử hòa nếu thế cân bằng, hai bên ít cơ hội thắng khi chơi cẩn thận; nếu không, ván có thể tiếp tục. Đây là thủ tục riêng trong thi đấu.

Không áp dụng các mốc 25, 16 hoặc 5 nước của International Draughts ở đây. Chỉ còn ít quân không tự đáp ứng một trong các thủ tục hòa nêu trên.

Trước mỗi lượt, hãy kiểm tra loại quân, hướng đi và tất cả nước bắt đang có. Sáu tình huống dưới đây giúp tránh nhầm luật.

• Cho quân thường đi lùi hoặc ăn lùi

  Chỉ Vua được đi và bắt lùi. Quân thường dùng đường chéo phía trước cho cả hai việc.

• Bỏ qua nước bắt bắt buộc

  Xem toàn bộ quân của mình. Chỉ cần một quân có nước bắt thì đi thường bằng quân khác là sai luật.

• Dừng giữa chuỗi bắt

  Phải bắt tiếp bằng cùng quân nếu nó còn nước nhảy hợp lệ, trừ lúc quân thường được phong Vua.

• Tưởng phải chọn đường ăn nhiều nhất

  Được chọn đường hợp lệ bắt ít quân hơn. Sau đó vẫn phải hoàn tất đường đã chọn.

• Cho Vua trượt nhiều ô

  Vua English/American đi thường một ô chéo. Vua bay của International Draughts thuộc biến thể khác.

• Vừa phong Vua đã bắt tiếp

  Kết thúc lượt ngay khi quân thường tới hàng phong Vua, kể cả giữa một chuỗi bắt.

Trong thi đấu WCDF, điều 1.25 quy định cảnh cáo và thu hồi nước sai lần đầu; vi phạm tiếp trong cùng ván bị xử thua. Theo điều 1.26, nước sai được chấp nhận nếu đối thủ đã thực hiện nước tiếp theo. Khi sửa nước trong giải đấu, hãy nhờ trọng tài xử lý.

Đây là gợi ý luyện tập, không phải luật bổ sung. Làm chậm từng ví dụ bên dưới, rồi chơi một ván đầy đủ bằng đúng bộ luật 8 × 8 này.

1. Tập nhận biết nước bắt

   Trước mỗi lượt, tìm quân đối phương kề chéo và ô trống phía sau nó. Kiểm tra từng quân của mình rồi mới chọn nước.

2. Hạn chế để quân đơn lẻ

   Đừng đưa một quân lên quá xa khi chưa xem nước đáp của đối thủ. Quân gần nhau có thể hỗ trợ, nhưng vẫn cần kiểm tra đúng quân bị nhảy qua và ô đáp.

3. Tập tạo Vua

   Dùng ít quân để tìm đường an toàn tới hàng cuối. Phong Vua và nhớ kết thúc lượt trước khi dùng hướng đi mới.

4. Quan sát các đường chéo

   Nhận ra đường nào còn mở, đường nào bị chặn. Trước khi tiến, xem quân mình có giữ được nước đi hợp lệ hữu ích hay không.

5. Nhìn thêm một bước nhảy

   Sau khi hình dung nước bắt đầu tiên của đối thủ, xem cả ô đáp kế tiếp. Cách này giúp nhận ra chuỗi bắt trước khi vô tình để mất nhiều quân.

Trong mọi ví dụ, Đỏ đến lượt; những ô không vẽ quân đều trống. Đỏ tiến từ hàng 1 về hàng 8. Mũi tên chỉ đường đã chọn: dấu gạch là nước đi thường, × là bước bắt. Đây là các thế để học, không phải ván đấu đầy đủ.