Luật chơi Cờ tướng: cách chơi và xếp quân

Bàn cờ có 9 đường dọc và 10 đường ngang, tạo thành 90 giao điểm. Quân cờ đặt tại giao điểm, không đặt trong lòng ô. Khi nói đi 1 ô, ta hiểu là đi từ một giao điểm đến giao điểm liền kề.

Mỗi cặp hình dưới đây lần lượt là quân Đỏ và quân Đen cùng loại. Ngoài việc đi đúng cách, mọi nước đi đều phải bảo đảm Tướng của mình không bị chiếu.

Mỗi lượt, bạn di chuyển một quân của mình từ giao điểm đang đứng đến một giao điểm hợp lệ khác. Không được bỏ lượt.

1. Đi vào điểm trống hoặc bắt quân

   Điểm đến trống thì đó là nước di chuyển. Nếu điểm đến có quân đối phương và nước bắt đúng luật, lấy quân đó khỏi bàn rồi đặt quân mình vào vị trí ấy. Quân bị bắt không trở lại bàn. Bạn được chọn giữa các nước hợp lệ, không bắt buộc phải ăn quân chỉ vì có thể ăn.

2. Quân cùng bên và quân cản đường

   Không được bắt quân mình hoặc đặt hai quân trên cùng một giao điểm. Phải xét cả đường đi: Xe cần đường trống, Mã cần chân trống, Tượng cần mắt trống; riêng Pháo bắt quân cần đúng một ngòi.

3. Không được tự để Tướng bị chiếu

   Dù quân đi đúng hình thức, nước đi vẫn không hợp lệ nếu sau đó Tướng mình bị đối phương tấn công. Ví dụ, không được dời quân che mặt Tướng nếu việc đó làm hai Tướng nhìn thẳng vào nhau.

Đỏ ở dưới và tiến lên trên. Trong hình, cột ký hiệu a–i, hàng 1–10; e4 → g5 là đi từ e4 đến g5. Các thế đã được rút gọn để tập trung vào một luật. Dấu × đánh dấu điểm không được đến, không phải một quân cờ.

• 10將9876××5兵4傌321abcde帥fghi

  Trước nước điSau nước đi

  Mã bị cản chân

  Mã Đỏ e4 không đi được d6 hoặc f6 vì Tốt e5 chặn bước thẳng đầu tiên. Hướng sang phải vẫn mở: e4 → g5 là một nước hợp lệ. Quân cản chân có thể thuộc bất kỳ bên nào.

• 10將98765×4俥3相21abcde帥fghi

  Trước nước điSau nước đi

  Tượng bị chặn mắt

  Tượng e3 muốn đến g5 phải đi qua mắt f4. Xe Đỏ tại f4 cản đường này. Tượng vẫn đi được e3 → c5 vì mắt d4 trống.

• 10將987××65相4321abcde帥fghi

  Trước nước điSau nước đi

  Tượng không được qua sông

  Tượng Đỏ c5 không được đến a7 hoặc e7 dù đường trống, vì đó là nửa bàn đối phương. Nó có thể lùi về e3. Tượng Đen cũng chỉ ở nửa bàn của mình.

• 10將987卒65432×帥1abcdefghi

  Trước nước điSau nước đi

  Tướng và Sĩ ở trong cung

  Tướng d2 có thể sang e2, nhưng không được ra c2 ngoài cung. Tướng đi ngang hoặc dọc một điểm; Sĩ đi chéo một điểm theo đường chéo trong cung. Không áp dụng đường đi chéo của Sĩ cho Tướng.

• 10將9車87×6兵54炮321abcde帥fghi

  Trước nước điSau nước đi

  Pháo ăn qua đúng một ngòi

  Pháo e4 có Tốt e6 làm ngòi nên bắt được Xe e9. Tốt làm ngòi vẫn ở lại. Pháo không được nhảy qua ngòi để đến điểm trống e7; khi không bắt, đường đi phải trống như Xe.

• 10將98765×兵×4×321abcde帥fghi

  Trước nước điSau nước đi

  Tốt trước và sau khi qua sông

  Tốt Đỏ e5 chưa qua sông nên chỉ tiến e5 → e6; không được sang d5, f5 hay lùi e4. Khi đã ở e6, những lượt sau nó có thể tiến hoặc sang ngang một điểm nếu hợp lệ. Tốt không phong cấp và không bao giờ được lùi.

Chiếu tướng là tình huống một quân đối phương đang đe dọa bắt Tướng. Bên bị chiếu phải giải hết các đòn chiếu ngay trong nước đi kế tiếp.

• 10將98俥765兵4321abcde帥fghi

  Trước nước điSau nước đi

  Các cách giải chiếu

  Có thể đưa Tướng đến điểm an toàn, bắt quân đang chiếu, hoặc cản đòn chiếu nếu cách đi của quân đó cho phép. Với Mã, có thể chặn chân Mã. Với Pháo, có thể dời ngòi hoặc thêm một quân chắn để thành hai ngòi. Cách giải chỉ hợp lệ khi Tướng không còn bị bất kỳ quân nào chiếu.

  Trong hình, Xe Đỏ e8 đang chiếu Tướng Đen e10. Đen đi e10 → d10 để thoát đường chiếu.

• 10將9876××5傌4321abcde帥fghi

  Hai Tướng không được đối mặt

  Hai Tướng được đứng trên cùng một cột khi còn ít nhất một quân ở giữa. Không được đi Tướng vào cột trống đối diện Tướng kia, cũng không được dời quân ở giữa làm lộ đường thẳng nối hai Tướng.

  Mã e5 là quân duy nhất chắn giữa hai Tướng. Dời Mã tới c6 hoặc g6 sẽ làm hai Tướng đối mặt, nên nước đó bị cấm dù đúng hình đi của Mã.

Ăn nhiều quân hơn chưa đồng nghĩa với thắng. Kết quả phụ thuộc vào sự an toàn của Tướng, khả năng đi nước hợp lệ và các điều kiện kết thúc ván.

• 10將9俥俥8765兵4321abcde帥fghi

  Trước nước điSau nước đi

  Chiếu hết (chiếu bí)

  Nếu Tướng đang bị chiếu và không còn bất kỳ nước giải chiếu hợp lệ nào, bên bị chiếu thua ngay. Chỉ chiếu Tướng chưa phải là thắng nếu đối phương vẫn giải được.

• 10將9俥俥8765兵4321abcde帥fghi

  Trước nước điSau nước đi

  Hết nước hợp lệ vẫn thua

  Khác cờ vua, cờ tướng xử thua bên đến lượt mà không có nước đi hợp lệ, dù Tướng không bị chiếu. Sau Xe a9 → d9 trong hình, Tướng Đen e10 không bị chiếu nhưng d10, e9 và f10 đều bị kiểm soát.

• Xin thua và hết giờ

  Bên chủ động xin thua sẽ thua ván. Trong ván có đồng hồ, bên hết thời gian bị xử thua. Nếu chế độ chơi có cộng giây, thời gian được cộng sau mỗi nước hoàn tất; hãy xem mức thời gian trước khi bắt đầu.

• Thỏa thuận hòa hoặc không thể thắng

  WXF 3.2.A xác nhận hòa khi hai bên đồng ý, khi không bên nào có thể thắng, hoặc khi trọng tài tuyên bố hòa theo luật. Đề nghị hòa chưa được chấp nhận chưa kết thúc ván.

• 50 nước mỗi bên không bắt quân

  WXF 2018, Điều 3.2.D: đạt 50 nước của mỗi bên mà không bắt quân thì hòa sau khi trọng tài xác minh. Đi Tốt không đặt lại mốc này; bắt quân mới đặt lại. ChessPlayX tự đếm 100 lượt liên tiếp không bắt quân.

Lặp thế có thể dẫn đến hòa hoặc xử thua bên vi phạm. Không được lấy quy tắc ba lần lặp của cờ vua áp sang cờ tướng; xem phần luật thi đấu ngay dưới.

Phần này dùng WXF 2018, Điều 3.1.C/H/I, 3.2.B/C và 19–20. Chiếu dai và đuổi dai xét cả chu kỳ nước đi; một nước chiếu hoặc một lần đe dọa ăn quân chưa đủ để kết luận vi phạm.

• Lặp thế không có bên đơn phương vi phạm

  Một thế cờ lặp lại phải có cùng cách bố trí quân và cùng bên đến lượt. Ở lần xuất hiện thứ tư, ván hòa nếu không có bên phải đổi nước: cả hai không vi phạm, hoặc cùng có một loại hành vi lặp. Xuất hiện lần thứ ba chưa tự động hòa.

• Chiếu dai và đuổi bắt dai

  Chiếu dai là liên tục chiếu Tướng ở mọi lượt của mình trong chu kỳ lặp. Đuổi bắt dai bị cấm là liên tục đe dọa bắt cùng một quân, buộc đối thủ phải hóa giải. Nếu một bên chiếu dai còn bên kia đuổi bắt dai, bên chiếu phải đổi nước. ChessPlayX cảnh báo bên phải đổi nước ở lần xuất hiện thứ ba; tiếp tục vi phạm đến lần thứ tư sau cảnh báo sẽ bị xử thua.

• Không phải mọi nước đuổi quân đều phạm luật

  Đòn bắt phải thực sự hợp lệ. Đuổi quân có bảo vệ thường được miễn nếu quân bảo vệ có thể bắt lại đúng luật. Đổi quân cùng loại khi hai quân thực sự bắt được nhau được miễn; Tướng hoặc Tốt đuổi quân, và đuổi Tốt chưa qua sông, cũng được miễn. Riêng Mã hoặc Pháo đuổi Xe vẫn có thể phạm luật dù Xe có quân bảo vệ.

Các trường hợp miễn trừ ở trên là tóm tắt, không thay thế toàn bộ phân loại WXF. Cần xét đòn bắt hợp lệ, quân bị đuổi, khả năng bắt lại và hành vi của cả hai bên. Trong giải đấu, để trọng tài xử theo bộ luật đã công bố; trên ChessPlayX, theo dõi cảnh báo phải đổi nước.

• Sai: Cho Mã nhảy qua quân như Mã cờ vua.

  Nên: Điểm kề ở bước thẳng đầu tiên là chân Mã. Nếu có quân của bất kỳ bên nào đứng ở chân này, Mã không đi được theo hướng đó.

• Sai: Cho Pháo ăn khi không có ngòi hoặc có hai ngòi.

  Nên: Ngòi có thể là quân mình hoặc quân đối phương và không bị lấy đi. Không có ngòi, hoặc có từ hai quân ở giữa, đều không bắt được.

• Sai: Phong Tốt thành quân khác ở hàng cuối.

  Nên: Bắt quân theo đúng hướng được đi, không bắt chéo. Khi đến hàng cuối của đối phương, Tốt chỉ còn đi ngang và không được phong cấp.

• Sai: Cho rằng hết nước nhưng không bị chiếu là hòa.

  Nên: Khác cờ vua, cờ tướng xử thua bên đến lượt mà không có nước đi hợp lệ, dù Tướng không bị chiếu. Sau Xe a9 → d9 trong hình, Tướng Đen e10 không bị chiếu nhưng d10, e9 và f10 đều bị kiểm soát.

1. Kiểm tra Tướng trước

   Trước khi đi, nhìn đường chiếu và cột nối hai Tướng. Thử chỉ ra quân đang chắn; nếu dời quân đó, thế cờ còn hợp lệ không?

2. Đếm vật cản trên đường đi

   Với Mã, tìm chân; với Tượng, tìm mắt; với Pháo, đếm đúng ngòi. Dùng nút trước và sau nước đi để kiểm tra dự đoán của mình.

3. Giữ các quân hỗ trợ nhau

   Tập đưa Xe, Mã và Pháo ra chỗ có đường đi, tránh bỏ quân đơn lẻ không được bảo vệ. Quan sát đe dọa của đối phương trước khi tìm đòn bắt quân.

Đây là gợi ý thực hành, không phải luật bắt buộc hay công thức thắng. Bắt quân không phải nghĩa vụ nếu bạn có một nước hợp lệ khác.

1. Bàn 9 × 10 giao điểm, mỗi bên 16 quân, Đỏ đi trước.
2. Tướng và Sĩ trong cung; Tượng không qua sông; Mã và Tượng có điểm cản.
3. Pháo bắt qua một ngòi; Tốt qua sông được đi ngang, không lùi và không phong cấp.
4. Phải giải chiếu và không để hai Tướng đối mặt. Chiếu bí hoặc hết nước hợp lệ đều thua; lặp thế xét theo WXF 2018.

1. 1Tập với cả hai bênMở bàn chơi tại chỗ, tự đi từng nước để kiểm tra cách đi và cách bắt.›
2. 2Luyện bằng cờ thếTìm nước đi trong những thế cờ có mục tiêu cụ thể.›
3. 3Đấu với AIChọn mức độ phù hợp rồi áp dụng luật trong một ván hoàn chỉnh.›
4. 4So sánh Cờ vua và Cờ tướngNhận ra các khác biệt về quân, bàn cờ và điều kiện kết thúc.›