Cờ tướng xoay quanh việc tấn công tướng đối phương; cờ vây hướng tới điểm số cuối ván từ đất hoặc diện tích. Cờ tướng bắt đầu với nhiều loại quân ở vị trí cố định. Cờ vây thường bắt đầu từ bàn trống; người chơi đặt quân và quân ở nguyên vị trí cho đến khi bị bắt. Cả hai đều cần chiến thuật lẫn chiến lược, nhưng cách đánh giá thế trận khác nhau.
Bảng so sánh hai bộ môn
Cuộn bảng sang ngang để xem đầy đủ các cột.
| Đặc điểm | Cờ tướng | Cờ vây |
|---|---|---|
| Bàn tiêu chuẩn | 9 × 10 giao điểm | 19 × 19 giao điểm; bàn nhỏ 9 × 9 và 13 × 13 cũng phổ biến |
| Thế ban đầu | 16 quân mỗi bên, xếp cố định | Thường là bàn trống; cờ chấp là ngoại lệ |
| Quân chơi | Bảy loại quân, mỗi loại có cách đi riêng | Quân đen và trắng có cùng quy tắc đặt |
| Một lượt | Di chuyển quân đang có trên bàn | Đặt quân vào giao điểm trống hoặc bỏ lượt |
| Bắt quân | Đi tới vị trí quân địch theo luật của quân đi | Loại nhóm quân đối phương khi nhóm hết khí |
| Mục tiêu chính | Đánh bại tướng đối phương; bên hết nước hợp lệ cũng thua | Có điểm số cao hơn theo luật tính điểm đã thống nhất |
| Lặp thế | Phân biệt trường chiếu, trường tróc và các vòng lặp khác | Ko hoặc superko hạn chế lặp thế, tùy bộ luật |
| Tính điểm | Không tính điểm bằng lãnh thổ | Tính đất hoặc diện tích, có điểm komi khi áp dụng |
Khí trong cờ vây là gì?
Khí là giao điểm trống nằm sát một quân hoặc nhóm quân nối nhau theo chiều ngang, dọc. Hai quân chạm chéo không được xem là nối liền. Các quân cùng màu kết nối như vậy dùng chung khí. Khi mất khí cuối cùng, cả nhóm bị bắt và nhấc khỏi bàn.
Ví dụ, một quân đơn lẻ ở giữa bàn trống có bốn khí. Quân ở cạnh bàn có ba khí; quân ở góc có hai khí. Quân xung quanh có thể làm thay đổi những con số này. Vì vậy, kết nối, đường thoát và thời điểm bắt quân là nền tảng của các cuộc chiến cục bộ.
Vì sao bắt quân chưa phải toàn bộ mục tiêu?
Trong cờ tướng, hơn quân có thể giúp tấn công nhưng sự an toàn của tướng vẫn quyết định. Trong cờ vây, bắt được nhóm lớn có thể mang lại lợi thế, song đuổi bắt mọi quân đối phương dễ khiến bạn bỏ lỡ phần đất có giá trị hơn ở nơi khác. Người chơi phải cân nhắc cuộc chiến trước mắt với toàn bàn.
Điểm cuối ván cờ vây phụ thuộc bộ luật được chọn. Cách tính diện tích cộng quân sống trên bàn với giao điểm trống được bao quanh; cách tính đất sử dụng lãnh thổ và tù binh theo quy trình riêng. Komi là điểm bù cho bên đi sau. Giá trị komi và cách xử lý quân chết cần được kiểm tra trước khi chơi.
Nên học môn nào trước?
Nếu thích các quân có khả năng riêng và đòn tấn công trực tiếp, bạn có thể thấy cờ tướng gần gũi. Nếu thích xây hình, nối nhóm và đánh giá không gian, hãy thử cờ vây. Đây là sở thích, không phải thước đo trí thông minh hay thứ hạng độ khó: cả hai đều kết hợp tính toán ngắn với kế hoạch dài.
Bàn cờ vây 9 × 9 là nơi phù hợp để làm quen với khí và cách kết thúc ván. Với cờ tướng, hãy học cung, sông, chân mã và ngòi pháo trước. Đọc hướng dẫn cờ tướng và hướng dẫn cờ vây trước khi thử một ván hoàn chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Cờ vây có vua hoặc tướng để bắt không?
Không. Quân cờ vây không có quân chủ. Ván cờ thường được phân định bằng luật tính điểm đã thống nhất hoặc đầu hàng, không phải bằng chiếu bí.
Quân cờ vây có được di chuyển sau khi đặt không?
Không. Quân đã đặt giữ nguyên giao điểm, trừ khi bị bắt và nhấc khỏi bàn. Lượt sau bạn đặt quân mới hoặc bỏ lượt, không di chuyển quân cũ.
Luật tính điểm cờ vây có giống nhau ở mọi nơi không?
Không. Các bộ luật dùng cách tính đất hoặc diện tích và có thể khác về lặp thế, tự sát hay quy trình kết thúc ván. Hãy thống nhất bộ luật và komi trước khi bắt đầu.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- Liên đoàn Cờ tướng Thế giới: World Xiangqi Rules: cách đi và kết quả ván cờ tướng.
- Hiệp hội Cờ vây Anh: luật cờ vây: đặt quân, khí, bắt quân và giới thiệu cách tính điểm.
- Đọc cờ vua so với cờ tướng, rồi khám phá cờ tướng hoặc cờ vây trên ChessPlayX.
