Luật chơi Cờ vây

Cờ vây là trò chơi hai người, trong đó mỗi bên đặt quân để chiếm và bảo vệ vùng đất trên bàn cờ. Mọi quân đều có vai trò như nhau. Quân đã đặt không di chuyển và chỉ rời bàn khi bị bắt; sức mạnh đến từ vị trí, sự liên kết và số khí của chúng.

Đặt quân lên giao điểm của hai đường kẻ, không đặt vào trong ô. Bàn tiêu chuẩn có 19 × 19 đường, tức 361 giao điểm. Bàn 9 × 9 và 13 × 13 dùng cùng luật chơi cơ bản. Các chấm gọi là điểm sao (hoshi), giúp định vị và được dùng làm vị trí đặt quân trong một số cách chơi chấp.

Bảng ghi cách đánh dấu điểm sao phổ biến. Số chấm có thể khác tùy nhà sản xuất; chúng không làm thay đổi nước đi hợp lệ hay cách tính điểm.

Bộ cờ truyền thống đầy đủ thường có 181 quân Đen và 180 quân Trắng. Ván cân sức bắt đầu với bàn trống. ChessPlayX mặc định dùng bàn 19 × 19 và cũng hỗ trợ bàn 9 × 9, 13 × 13.

Mục tiêu là kiểm soát nhiều diện tích hơn đối thủ sau khi cộng komi. Bắt quân giúp bảo vệ đất hoặc làm yếu đối phương; có nhiều tù binh nhất không đồng nghĩa với thắng ván.

1. Chọn bàn và điều kiện chơi

   Chọn 9 × 9, 13 × 13 hoặc 19 × 19. Kiểm tra luật tính điểm, komi và thời gian trước khi bắt đầu.

2. Bắt đầu với bàn trống

   Ván cân sức không có quân đặt sẵn. Ván chấp dùng cách bố trí khác, được giải thích bên dưới.

3. Đen đi trước

   Đen đặt một quân lên giao điểm trống hợp lệ. Sau đó đến Trắng và hai bên luân phiên.

4. Mỗi lượt đặt một quân hoặc bỏ lượt

   Đến lượt, đặt một quân hợp lệ hoặc bỏ lượt. Quân đã đặt không di chuyển. Giao điểm có quân vừa bị bắt có thể được dùng lại nếu nước mới hợp lệ.

5. Nhấc các nhóm bị bắt

   Sau khi đặt quân, nhấc mọi nhóm đối phương kề bên đã hết khí. Việc bắt quân được xử lý trước khi kiểm tra khí của nhóm chứa quân vừa đặt.

6. Thống nhất điểm số

   Hai lượt bỏ liên tiếp chuyển sang chấm điểm. Đánh dấu nhóm chết rồi hai bên xác nhận cùng một kết quả. Nếu bất đồng, tiếp tục chơi để phân định thế cờ.

ChessPlayX dùng positional superko: không được đặt quân để tái lập bất kỳ cách bố trí quân Đen và Trắng nào đã xuất hiện, không phụ thuộc bên đến lượt khi đó. Đi trao đổi ở nơi khác không tự động miễn điều kiện này. Bỏ lượt vẫn hợp lệ. Luật Nhật có quy trình khác cho các vòng lặp đặc biệt như cướp ba.

Mắt là khoảng trống bên trong được nhóm quân bảo vệ. Một nhóm nối liền có hai mắt thật tách rời không thể bị bắt khi vẫn giữ cả hai mắt: đối thủ lấp riêng từng mắt sẽ tự sát. Nhóm chưa có hai mắt không tự động là nhóm chết; nó có thể tạo mắt, chạy thoát, nối quân hoặc sống chung trong seki.

• Mắt giả

  Mắt giả trông như được vây kín nhưng các quân xung quanh chưa nối chắc. Đối thủ có thể bắt một phần tường hoặc buộc bạn tự lấp điểm đó. Hãy kiểm tra các tiếp xúc chéo và khí của từng nhóm quanh mắt.

• Seki: sống chung

  Trong seki, các nhóm đối địch cùng sống vì không bên nào có thể an toàn lấp khí chung để bắt trước. Không phải nhóm nào cũng cần hai mắt. Theo luật diện tích, quân sống trong seki vẫn tính điểm; điểm trống chung giáp cả hai màu không thuộc bên nào.

• Quân chết cuối ván

  Nhóm chết là nhóm không thể tránh bị bắt nếu đối thủ đi đúng. Không được kết luận chết chỉ vì nhóm hiện chưa có hai mắt. Khi chấm điểm, hai bên thống nhất nhóm nào bị loại. Thay đổi dấu quân chết sẽ xóa xác nhận của cả hai; nếu còn tranh chấp thì tiếp tục chơi.

Bỏ lượt khi không còn nước có ích. Hai lượt bỏ liên tiếp tạm dừng ván và đồng hồ trong phòng, rồi chuyển sang chấm điểm. Kiểm tra nhóm quân, ranh giới, đánh dấu quân chết và xác nhận cùng điểm số ở cả hai bên. Ván chỉ kết thúc khi cả hai đồng ý. Một trong hai có thể tiếp tục chơi khi cần. Trong phòng có đồng hồ, xin thua hoặc hết giờ cũng có thể quyết định kết quả.

• Diện tích · ChessPlayX áp dụng

  Loại quân chết đã thống nhất. Đếm mỗi quân sống và mỗi giao điểm trống trong vùng chỉ giáp quân của một màu. Trắng cộng komi, mặc định 7,5 tại đây. Không cộng tù binh thêm lần nữa. Vùng trống giáp cả hai màu là trung lập.

• Lãnh thổ · cách tính theo luật Nhật

  Đếm đất trống vây kín cộng tù binh, bao gồm quân chết được thống nhất nhấc ra cuối ván. Quân sống trên bàn không được tính trực tiếp. Luật Nhật không tính đất trong seki và có quy định riêng về sống chết. Komi thường là 6,5; cần theo đúng bộ luật đã chọn cho ván.

Hai cách tính thường cho cùng người thắng nhưng độ chênh không phải lúc nào cũng là một điểm. Tù binh, bỏ lượt, seki, chấp quân và komi đều có thể ảnh hưởng. Không trộn hai cách tính trong cùng một ván.

Bạn đi cho cả hai màu trên bàn 9 × 9. Bàn tập dùng cùng luật với ván đầy đủ để tự nhấc quân bị bắt, chặn tự sát và cấm lặp thế toàn bàn. Sau hai lượt bỏ, hãy đánh dấu nhóm chết rồi xác nhận điểm cho cả hai màu hoặc tiếp tục chơi. Thao tác tại đây không ảnh hưởng điểm xếp hạng hay ván đã lưu.

Các bộ luật lớn đều có đặt quân, nối quân và bắt quân. Khác biệt nằm ở cách tính điểm, komi, thế lặp, tự sát và thủ tục cuối ván. Dòng đầu mô tả luật đang áp dụng trên ChessPlayX; các dòng còn lại giới thiệu bộ luật bạn có thể gặp khi chơi ở nơi khác.

Komi trong bảng là các mức thường gặp. Quy định chính xác về thế lặp, chấp quân và chấm điểm phụ thuộc giải đấu. Các biến thể bên dưới giúp tìm hiểu thêm về Cờ Vây, không phải các chế độ bổ sung có thể chọn trong trò Cờ Vây này trên ChessPlayX.

Những cách chơi khác

• Cờ vây bắt quân (Atari Go)

  Bên bắt được quân đầu tiên thắng. Cách chơi nhập môn này giúp luyện đếm khí, nhưng điều kiện thắng khác luật chuẩn và không đếm diện tích cuối ván.

• Bàn 9 × 9 và 13 × 13

  Cùng luật cơ bản trên bàn nhỏ hơn. Ván ngắn và dễ đọc thế hơn. ChessPlayX hỗ trợ cả hai cỡ này bên cạnh bàn 19 × 19.

• Cờ vây đồng đội: Rengo và Pair Go

  Các thành viên dùng chung một màu và đi theo thứ tự cố định. Nhiều thể thức cấm đồng đội bàn nước với nhau. Cần xem quy định cụ thể về đội và lượt đi.

• Cờ vây ảo (Phantom Go)

  Mỗi bên không thấy quân đối phương. Trọng tài hoặc chương trình xử lý thông tin đặt và bắt quân. Thông tin bị ẩn làm thay đổi cách đọc thế.

• Cờ vây bàn xuyến (Toroidal Go)

  Hai mép đối diện nối với nhau nên không còn góc hay cạnh. Mỗi giao điểm có bốn điểm kề; bao nhiêu điểm là khí còn phụ thuộc chỗ trống. Nhóm quân và vùng đất có thể nối vòng qua mép bàn.

1. Góc, rồi cạnh, rồi giữa

   Mép bàn giúp vây đất bằng ít quân hơn. Góc thường là vị trí hiệu quả khi khai cuộc, sau đó đến cạnh. Đây là gợi ý chiến thuật, không phải thứ tự bắt buộc.

2. Hiểu dòng 3 và dòng 4

   Dòng 3 tính từ mép thường thuận lợi lấy đất; dòng 4 phát triển thế. Tránh dùng quá nhiều nước đầu ván ở dòng 1 và 2 khi chưa có lý do cụ thể.

3. Đếm khí sau mỗi nước

   Kiểm tra các nhóm gần nhau của cả hai bên. Một khí là atari; hai khí có thể đã nguy hiểm. Đọc khả năng bắt và nối trước khi quyết định chạy.

4. Bảo vệ những mối nối quan trọng

   Một nước cắt có thể chia nhóm trông mạnh thành các nhóm yếu. Nối khi cần, nhưng so sánh với nước lớn ở nơi khác thay vì luôn nối theo thói quen.

5. Đọc hết đường bắt thang

   Bắt thang liên tục dọa atari khiến nhóm chạy theo đường zíc zắc. Quân ở xa trên đường chạy có thể phá thang. Hãy đọc đến cuối trước khi đuổi.

6. Coi trọng diện tích hơn số tù binh

   Tù binh không trực tiếp cộng vào điểm diện tích. Bắt quân vẫn hữu ích nếu bảo vệ quân hoặc tạo đất. Đừng đuổi theo nhóm nhỏ trong khi để mất vùng lớn.

• ×

  Sai: Nghĩ quân đứng chéo nhau đã nối.

  ✓

  Nên: Chỉ tiếp xúc ngang hoặc dọc mới nối thành nhóm. Chú ý các điểm cắt giữa hai quân chéo nhau.

• ×

  Sai: Cộng khí của từng quân riêng lẻ.

  ✓

  Nên: Đếm mỗi khí chung đúng một lần cho cả nhóm. Số khí có thể đổi khi chạy, nối hoặc bắt quân.

• ×

  Sai: Nghĩ cứ đi nơi khác một nước là được bắt lại cướp.

  ✓

  Nên: Cấm bắt lại ngay và nước bắt lại sau đó vẫn phải tuân thủ positional superko. Đối thủ không bắt buộc đáp nước dọa cướp.

• ×

  Sai: Coi mọi nhóm chưa có hai mắt là chết.

  ✓

  Nên: Kiểm tra khả năng tạo mắt, chạy thoát, nối, bắt quân hoặc sống seki. Chỉ bỏ nhóm sau khi đã đọc thế.

• ×

  Sai: Lấp đất đã chắc của mình khi không cần.

  ✓

  Nên: Theo luật diện tích, thường chỉ đổi một điểm trống thành một quân; theo luật lãnh thổ, thường mất một điểm. Vẫn phải phòng thủ nếu ranh giới có điểm yếu.

• ×

  Sai: Bỏ lượt khi ranh giới chưa ổn định.

  ✓

  Nên: Khép ranh giới có lợi, giải quyết nhóm yếu và kiểm tra dame trước khi bỏ lượt. Tiếp tục chơi nếu chấm điểm phát hiện bất đồng.

Khí

Giao điểm trống kề ngang hoặc dọc với một quân hay nhóm nối liền.

Atari · dọa bắt

Nhóm chỉ còn đúng một khí và có nguy cơ bị bắt tại đó.

Cướp (ko)

Thế bắt qua lại cục bộ. Cấm lặp lại ngay; superko còn xét các thế toàn bàn trước đó.

Mắt

Khoảng trống bên trong được nhóm bảo vệ. Hai mắt thật tách rời bảo đảm nhóm nối liền sống khi vẫn được giữ nguyên.

Mắt giả

Điểm trông như mắt nhưng các quân bao quanh có thể bị phá hoặc buộc phải lấp nó.

Seki · sống chung

Các nhóm đối địch cùng sống vì không bên nào có thể an toàn chủ động bắt qua những khí chung.

Komi

Điểm cộng cho Trắng để bù lợi thế đi trước của Đen trong ván cân sức.

Dame

Điểm trống trung lập giữa hai bên. Dame chưa có quân không thuộc đất của ai.

Tù binh

Quân đối phương bị bắt và nhấc khỏi bàn. Được tính theo luật lãnh thổ, không cộng thêm vào điểm diện tích.

Điểm sao (hoshi)

Giao điểm được đánh dấu để định vị và đặt quân trong ván chấp cố định.

Tiên thủ (sente)

Nước gây sức ép khiến đối thủ thường cần đáp, giúp giữ quyền chủ động. Đối thủ vẫn có quyền bỏ qua.

Hậu thủ (gote)

Nước hoặc chuỗi nước mà sau đó đối thủ có thể giành quyền chủ động ở nơi khác.

Bắt thang (shicho)

Liên tục dọa atari, đuổi nhóm theo đường zíc zắc đến khi bắt được, trừ khi có quân phá thang.

Bắt lưới (geta)

Vây lỏng khiến nhóm không thể chạy thoát dù vẫn còn khí.

Định thức (joseki)

Chuỗi nước cục bộ được nghiên cứu, thường ở góc, được coi là cân bằng trong bối cảnh toàn bàn phù hợp.

Bố cục (fuseki)

Giai đoạn mở đầu, khi hai bên xây dựng vị trí ở các góc, cạnh và trung tâm.

Tenuki

Đi nơi khác thay vì đáp lại nước của đối thủ tại khu vực đang chơi.

1. Hai người luân phiên. Đen đi trước trên bàn trống, mỗi lượt đặt một quân lên giao điểm trống hợp lệ.
2. Quân đã đặt không di chuyển. Quân rời bàn khi bị bắt hoặc được thống nhất là chết lúc chấm điểm.
3. Quân cùng màu nối theo hàng ngang và dọc; chỉ đứng chéo thì chưa nối.
4. Các điểm trống kề nhóm là khí, mỗi điểm chỉ tính một lần. Nhóm hết khí bị bắt toàn bộ.
5. Nhấc quân đối phương bị bắt trước; sau đó nhóm vừa đặt phải còn khí. Cấm tự sát.
6. Không đặt quân để tái lập bất kỳ thế bàn cũ nào: positional superko.
7. Được bỏ lượt. Hai lượt bỏ liên tiếp mở chấm điểm; thống nhất nhóm chết rồi hai bên xác nhận hoặc tiếp tục chơi.
8. Điểm diện tích = quân sống + giao điểm trống vây kín. Trắng cộng komi, mặc định 7,5. Bên nhiều điểm hơn thắng.

1. 1Luyện bắt quân, cướp và tự sátQuay lại bàn tương tác và thử đủ bốn thế tập.›
2. 2Giải cờ thế Cờ VâyMở kho cờ thế đã lọc theo Cờ Vây.›
3. 3Chơi trọn ván 9 × 9Dùng một thiết bị để đi cả hai màu và luyện quy trình chấm điểm.›
4. 4Chọn ván Cờ VâyKhám phá các kích thước bàn và cách chơi hiện có.›
5. 5Xem Cờ Vây trực tiếpQuan sát người chơi khác khai cuộc, phòng thủ và kết thúc ván.›