Mục tiêu của Cờ Vua là gì?
Đặt bàn và xếp quân
Ô góc bên phải của mỗi người phải là ô sáng. Nhìn từ phía Trắng, các cột a–h chạy từ trái sang phải; các hàng 1–8 chạy từ gần ra xa. Hàng cuối của Trắng lần lượt là Xe, Mã, Tượng, Hậu, Vua, Tượng, Mã, Xe; tám Tốt ở hàng 2. Đen xếp đối diện ở hàng 8 và 7. Nhớ “Hậu đứng ô cùng màu”. Điều 2.1–2.4.
Chọn từng quân ở phần thực hành bên dưới, đi đến một ô được đánh dấu rồi đặt lại để thử nước khác. Các thế đều giữ đủ hai Vua; gợi ý chỉ gồm nước hợp lệ của quân đang học.
Cách đi của sáu loại quân
Cuộn bảng sang ngang để xem đầy đủ các cột.
| Quân | Cách đi thông thường | Giới hạn cần nhớ |
|---|---|---|
| Vua | Một ô theo mọi hướng | Không được đến ô bị tấn công |
| Hậu | Theo hàng, cột hoặc đường chéo | Không nhảy qua quân chắn |
| Xe | Theo hàng hoặc cột | Không nhảy qua quân chắn |
| Tượng | Theo đường chéo | Luôn ở ô cùng màu; không nhảy quân |
| Mã | Hai ô theo một trục, một ô theo trục kia | Có thể nhảy qua quân |
| Tốt | Tiến một ô; từ ô xuất phát có thể tiến hai nếu cả hai ô trống | Ăn chéo một ô về phía trước; không lùi |
Ăn quân là đến ô quân đối phương đang đứng và bỏ quân đó khỏi bàn. Không đi vào ô có quân mình. Nhập thành, bắt Tốt qua đường và phong cấp có điều kiện riêng ở bài tiếp theo. Điều 3.1–3.8.
Thử từng quân cờ
Đi hình chữ L và được nhảy qua quân khác.
Chọn quân được đánh dấu, rồi chọn ô đích để đi thử.
Thế cờ ban đầu
Trước khi đi, kiểm tra ba điều
- Quân này có đi tới ô đó được không? Tượng đi chéo, Mã đi chữ L. Riêng Tốt tiến vào ô trống nhưng thường ăn chéo, nên đường đi và đường ăn khác nhau.
- Có quân chắn đường không? Xe không được nhảy qua quân của bất kỳ bên nào. Không quân nào được ăn quân mình. Mã có thể nhảy qua quân chắn.
- Đi xong thì Vua mình còn an toàn không? Hãy hình dung cả quân vừa di chuyển lẫn quân bị lấy khỏi bàn. Đi đúng hình chữ L hay đúng đường chéo vẫn có thể sai luật nếu làm lộ Vua.
Ví dụ, một Xe đang che Vua trước Xe đối phương có thể còn được đi dọc đường che ấy, nhưng không được rời sang cột khác để Vua bị chiếu. Vì vậy, “bị ghim” không có nghĩa quân đó luôn đứng yên; phải xét từng nước cụ thể. Điều 3.1–3.10.
Ở bàn thực hành, hãy chọn quân rồi tự đoán một ô đến trước khi xem các dấu gợi ý. Đi thử, đặt lại và đổi ô đến. Cách này giúp nhớ lý do của nước đi thay vì chỉ nhớ hình vẽ.
Quân bị ghim vẫn tấn công ô
Điều 3.1.3 quy định một quân vẫn được coi là tấn công ô ngay cả khi nó không thể đi vì sẽ làm lộ Vua mình. Vì vậy, Vua không được ăn một quân được bảo vệ chỉ vì quân bảo vệ đang bị ghim. Khi kiểm tra đường nhập thành cũng phải tính những ô bị tấn công này.
Khi bị chiếu, có thể chạy Vua, ăn quân chiếu hoặc che đường chiếu nếu tồn tại nước che hợp lệ. Không thể che một nước chiếu của Mã. Sau mọi cách xử lý, Vua mình phải an toàn. Điều 3.9–3.10.
Chạm quân phải đi, chỉnh quân phải báo
- Đến lượt mình, nói “tôi chỉnh quân” hoặc “j’adoube” trước khi chạm để chỉnh quân ngay ngắn. Đây không phải cách rút lại ý định sau khi đã chạm quân để đi.
- Cố ý chạm quân mình để đi: phải đi quân chạm đầu tiên có nước hợp lệ. Cố ý chạm quân đối phương để ăn: phải ăn quân chạm đầu tiên có thể ăn hợp lệ.
- Nếu chạm cả hai màu, xử lý theo Điều 4.3. Nếu không quân nào đã chạm có thể đi hoặc bị ăn hợp lệ, Điều 4.5 cho phép chọn nước hợp lệ khác.
- Dùng một tay. Đã thả quân tại ô đến hợp lệ thì không được đổi sang ô khác trong lượt đó. Nhập thành và phong cấp có mốc hoàn tất thao tác riêng ở Điều 4.7.
Hỏi đáp
Có được ăn Vua đối phương không?
Không. Chiếu bí kết thúc ván trước khi có chuyện ăn Vua. Nước để Vua mình vẫn bị chiếu hoặc tự đưa Vua vào chiếu là nước không hợp lệ.
Chạm quân có buộc phải đi một nước sai luật không?
Không. Nghĩa vụ áp dụng với quân có thể đi hoặc bị ăn hợp lệ. Khi không có quân đã chạm nào đáp ứng, Điều 4.5 cho phép nước hợp lệ khác.
Tốt có ăn được quân đứng ngay trước mặt không?
Không. Tốt chỉ tiến thẳng khi ô đến trống; cách ăn thông thường là chéo một ô về phía trước. Một quân đứng ngay trước mặt sẽ cản Tốt. Bắt Tốt qua đường là trường hợp riêng và chỉ có hiệu lực ngay sau nước tiến hai ô phù hợp.
Luật liên quan
Nguồn và phạm vi áp dụng
FIDE Laws of Chess · 2023 · Articles 1–4.
Có hiệu lực từ 01/01/2023. Bài viết giải thích luật trên bàn cờ thực. Văn bản chính thức và điều lệ giải trong phạm vi luật cho phép quyết định việc áp dụng; các thế minh họa không phải kỳ phổ thi đấu.