Ba nước đi đặc biệt khác nhau thế nào?
Một nước của Vua, hai quân di chuyển
Trắng nhập thành gần thì Vua tới g1, Xe tới f1; nhập thành xa thì Vua tới c1, Xe tới d1. Đen dùng g8/f8 hoặc c8/d8. Khi đi trên bàn thực, dùng một tay và chạm Vua trước. Nếu chạm Xe trước, không thể mặc nhiên coi đó là thao tác nhập thành; Điều 4.4.2 áp dụng.
Trong kỳ phổ dưới đây, nước đầu là Trắng nhập thành gần, nước sau là Đen nhập thành xa. Hãy nhìn cả Vua lẫn Xe để nhận ra vị trí của hai quân sau cùng.
Cuộn bảng sang ngang để xem đầy đủ các cột.
| Cần kiểm tra | Điều kiện | Điểm dễ nhầm |
|---|---|---|
| Lịch sử | Vua và Xe tham gia chưa từng đi | Quay về ô xuất phát không lấy lại quyền |
| Đường trống | Mọi ô giữa Vua và Xe đều trống | Nhập thành xa còn cần b1/b8 trống |
| Đường của Vua | Ô xuất phát, ô đi qua và ô đến đều không bị tấn công | Không được nhập thành để thoát một nước chiếu đang có |
| Xe bị tấn công | Riêng điều này không cấm nhập thành | Không áp điều kiện an toàn của Vua cho Xe một cách máy móc |
Phải đáp ứng đồng thời các điều kiện, không phải chọn một điều thuận lợi để bỏ qua điều còn thiếu. Điều 3.8.2.
Chưa đi được lúc này hay đã mất quyền cả ván?
Tượng còn ở f1 có thể rời đi để mở đường nhập thành sau này. Nhưng nếu Vua đã đi khỏi e1 rồi quay về, cả hai quyền nhập thành đều mất. Nếu chỉ một Xe đã di chuyển, quyền với Xe đó mất. Hai bàn nhìn giống hệt nhau vì thế có thể cho phép những nước khác nhau.
Ở ví dụ dưới, Xe Đen tấn công f1. Vua Trắng không được đi qua f1 để nhập thành gần, dù g1 an toàn. Kỳ phổ minh họa lựa chọn hợp lệ là nhập thành xa. Nếu sau này f1 hết bị tấn công, trở ngại ấy có thể hết, miễn Vua và Xe liên quan vẫn chưa từng đi.
Điều 3.8.2.1 nói về mất quyền; 3.8.2.2 nói về bị cản tạm thời. Khi xét ô bị tấn công, vẫn phải tính cả quân đối phương đang bị ghim.
Bắt Tốt qua đường chỉ ở nước ngay tiếp theo
Đen đi d7–d5, đặt Tốt cạnh Tốt Trắng e5. Ngay nước tiếp theo, Trắng có thể exd6 và lấy Tốt d5 khỏi bàn, như thể nó chỉ tiến đến d6. Nước bắt vẫn phải bảo đảm Vua Trắng an toàn. Điều 3.7.3.1–3.7.3.2.
Nếu Trắng đi Vua thay vì bắt, cơ hội hết hiệu lực. Sau nước đáp của Đen trong thế dưới, exd6 không còn hợp lệ dù Tốt Đen vẫn đứng ở d5.
Phong quân để đạt kết quả mình cần
Tốt tới hàng cuối phải đổi thành Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã cùng màu trong chính nước đó. Quân mới có tác dụng ngay. Không cần quân được chọn từng bị ăn; có thể có hai Hậu. Điều 3.7.3.3–3.7.3.5.
Thử a7–a8 ở bàn dưới rồi đặt lại để chọn đủ bốn quân. Trong riêng thế này, Hậu và Xe đều chiếu bí; Tượng hoặc Mã dẫn tới thế cờ chết và hòa. Điều cần học là mỗi lựa chọn tạo kết quả khác nhau. Ở thế khác, phong Mã có thể tạo nước chiếu cần thiết, hoặc chọn quân nhẹ hơn có thể tránh hết nước đi.
Trên bàn thực, không bấm giờ khi Tốt còn nằm ở hàng cuối mà chưa đổi quân. Nếu thiếu quân muốn phong, dừng đồng hồ và gọi trọng tài theo 6.11.2. Bài về nước đi sai luật giải thích riêng hậu quả của việc phong cấp chưa hoàn tất.
Thử bốn lựa chọn phong cấp
Chọn quân được đánh dấu, rồi chọn ô đích để đi thử.
Hỏi đáp
Vua đến ô an toàn thì có được nhập thành qua ô bị chiếu không?
Không. Cả ô xuất phát, ô đi qua và ô đến của Vua đều phải đáp ứng điều kiện không bị tấn công. Điều kiện này khác với việc Xe có đang bị tấn công hay không.
Có thể để dành bắt Tốt qua đường hoặc phong cấp cho lượt sau không?
Không. Bắt Tốt qua đường chỉ hợp lệ ngay sau nước Tốt tiến hai ô. Phong cấp là một phần của chính nước đi đưa Tốt tới hàng cuối.
b1 bị tấn công có cấm Trắng nhập thành xa không?
Riêng điều đó thì không. b1 phải trống, nhưng đường của Vua là e1–d1–c1. Điều kiện không bị tấn công áp dụng cho ô đầu, ô đi qua và ô đến của Vua. Các điều kiện nhập thành còn lại vẫn phải được đáp ứng.
Luật liên quan
Nguồn và phạm vi áp dụng
FIDE Laws of Chess · 2023 · 3.7.3.1–3.7.3.5; 3.8.2; 4.4–4.7; 6.11.2.
Có hiệu lực từ 01/01/2023. Bài viết giải thích luật trên bàn cờ thực. Văn bản chính thức và điều lệ giải trong phạm vi luật cho phép quyết định việc áp dụng; các thế minh họa không phải kỳ phổ thi đấu.